Kedisiyle yaşayan hemen herkes bir gün aynı sahneyle karşılaşır: Koltuğun kolçağı lime lime olmuş, halının kenarı çekilmiş, kapı pervazında dikey çizikler belirmiştir. İlk tepki genellikle kızgınlıktır. Oysa kedi ne inat ediyor ne de öç alıyordur. Tırmalamak, kedinin bastırılması mümkün olmayan temel davranışlarından biridir ve onu engellemeye çalışmak, nefes almasını engellemeye çalışmak kadar sonuçsuzdur. Yapılabilecek tek şey, bu ihtiyacı doğru yere yönlendirmektir.

Tırmalamanın tek değil, en az üç ayrı işlevi vardır. Birincisi bakımdır: Tırnağın dış kını zamanla yıpranır ve alttaki yeni katmanın açığa çıkması için bu kının soyulması gerekir. Kedi sert bir yüzeye tırnağını geçirip geriye doğru çekerken tam olarak bunu yapar. İkincisi esnemedir; ön ayaklarını uzatıp sırtını gerdiğinde omuz ve sırt kasları boydan boya çalışır. Uykudan kalkan bir kedinin ilk işinin tırmalamak olması tesadüf değildir.

Görünmeyen bir imza

Üçüncü ve belki en önemli işlev iletişimdir. Kedinin ön patilerinin yastıkları arasında koku bezleri bulunur. Tırmalarken hem görsel bir iz hem de kokusal bir imza bırakır. Bu yüzden kedi genellikle evin göze çarpmayan bir köşesini değil, en çok geçilen yerini seçer: Salonun ortasındaki koltuk, yatak odasının kapısı, girişteki dolap. Kediniz size inat olsun diye en pahalı mobilyayı seçmiyor; sadece en görünür noktayı seçiyor.

Bu bilgi, çözümün de anahtarıdır. Tırmalama tahtasını misafir odasının arkasına, kimsenin uğramadığı bir köşeye koyarsanız kedi onu kullanmaz. Doğru yer, kedinin şu anda tırmaladığı yerin hemen yanıdır. Alışkanlık yerleştikten sonra tahtayı haftada birkaç santim kaydırarak daha uygun bir noktaya taşıyabilirsiniz, ama başlangıçta suçun işlendiği yerde durması gerekir.

Tahtanın üç özelliği

Piyasadaki pek çok tırmalama ürünü işe yaramaz, çünkü kedinin aradığı üç özellikten en az birini karşılamaz. Birincisi yükseklik: Kedi ön ayaklarını tam boyunca uzatabilmelidir. Yarım metrelik bir direk, orta boy bir kedi için yetersizdir; dikey ürünlerde en az yetmiş santim iyi bir ölçüdür. İkincisi sağlamlıktır. Tırmalama sırasında sallanan, deviren, kayan bir tahta kedi tarafından bir kez denenir ve bir daha dönülmez. Ağırlıklı taban ya da duvara sabitleme bu sorunu bitirir.

Üçüncüsü dokudur. Kedilerin çoğu kaba, lifli, tırnağın içine girip tutunacağı yüzeyleri sever. Sıkı sarılmış sisal ipi, işlenmemiş ahşap ya da preslenmiş oluklu karton çoğu kedi için idealdir. Yumuşak halı kaplı ürünler ise ilginç bir soruna yol açar: Kediye halı tırmalamanın serbest olduğunu öğretirler, kedi de bu dersi evin gerçek halısına uygular.

Yatay mı, dikey mi

Her kedi dikey tırmalamaz. Bazıları yere serilmiş bir yüzeyi tercih eder ve bu tercih, kedinin halıya ya da yatağın örtüsüne yönelmesinin nedeni olabilir. Kedinizin nereyi tırmaladığını birkaç gün gözlemleyin: Duvar, kapı, koltuk arkalığı gibi dik yüzeyler mi, yoksa halı, kilim, yatak gibi düz yüzeyler mi? Cevap hangisiyse ilk ürünü ona göre seçin. Evde birden fazla kedi varsa her ikisinden de bulundurmak en güvenli yoldur.

Sayı da önemlidir. Tek bir tahta, birkaç odalı bir evde yetersiz kalır. Kedi uyandığı yerde, yemek yediği yerin yakınında ve gün boyu vakit geçirdiği alanda ayrı bir seçenek bulmalıdır. Kural olarak kedi başına en az bir, artı bir tane fazladan düşünmek iyi sonuç verir.

Mobilyayı korumanın yolları

Yönlendirme yaparken mevcut hedefi geçici olarak cazibesiz hâle getirmek işi hızlandırır. Kedilerin çoğu pürüzsüz ve yapışkan yüzeylerden hoşlanmaz; koltuğun kolçağına birkaç hafta boyunca çift taraflı bant ya da kaygan bir örtü uygulamak, tırmalamayı sıkıcı hâle getirir. Aynı dönemde tırmalama tahtasını yanına koyup üzerine oyuncakla oynamak, kediyi yeni yüzeye çeker.

Kediyi tırmalarken azarlamak ya da su püskürtmek işe yaramaz, çünkü kedi davranışın kendisinin yanlış olduğunu değil, sizin varlığınızda yapmanın riskli olduğunu öğrenir. Siz odadan çıkınca aynı yere döner. Doğru yaklaşım, doğru yeri kullandığında sakin bir övgü ya da küçük bir ödüldür. Ayrıca tırnak uçlarının düzenli olarak kısaltılması, tırmalama sürdüğü hâlde verdiği hasarı belirgin biçimde azaltır.

Sabırlı olmak gerekir. Yıllardır aynı koltuğu kullanan bir kedide yeni alışkanlık birkaç haftada oturur. Ama oturduğunda kalıcıdır ve ev, hem kedinin hem sizin ihtiyaçlarınıza aynı anda cevap veren bir yere dönüşür.