Sonbaharda parkta bir sincap gördüğünüzde, muhtemelen ağzında bir ceviz ya da fındıkla telaşlı biçimde koşturuyordur. Bu telaşın ardında, aylar sürecek bir depolama işi vardır. Sincaplar kışa girmeden önce yüzlerce, kimi zaman binlerce meyveyi toprağa gömer. İlginç olan, bu depoların önemli bir bölümünün hiç geri alınmamasıdır.

Unutulan her tohum, toprağın uygun derinliğine gömülmüş, üstü kapatılmış ve çürümekten korunmuş bir fidan adayına dönüşür. Ormanların yayılmasında sincapların payı, ilk bakışta tahmin edilenden çok daha büyüktür. Bir hayvanın dalgınlığı, koca bir ekosistemin lehine işler.

Dağıtarak Saklamak

Sincapların depolama stratejisi iki ana biçimde görülür. Bazı türler tüm stoğu tek bir yuvada toplar. Diğerleri ise her meyveyi ayrı bir noktaya gömer; buna dağıtılmış depolama denir. İkinci yöntem daha zahmetlidir, ancak çok daha güvenlidir. Tek bir deponun bulunması tüm kışlık stoğun kaybı demektir; dağıtılmış depoda ise kayıp sınırlı kalır.

Bu tercihin bedeli, yüzlerce noktayı hatırlama zorunluluğudur. Sincaplar bu işi yalnızca kokuyla yapmaz. Kokunun kar örtüsü altında ya da kuru toprakta güvenilirliği düşüktür. Gözlemler, hayvanların ağaç, taş ve yol gibi çevresel işaretlere dayalı uzamsal bir harita kullandığını gösterir.

Aldatmaca Kazma Davranışı

Sincapların en dikkat çekici davranışlarından biri, izlendiklerini fark ettiklerinde boş çukur kazmalarıdır. Hayvan toprağı eşeler, çukura hiçbir şey koymadan üstünü örter ve uzaklaşır. Gerçek depolamayı ise gözden uzak bir anda yapar. Bu davranış, başka bir bireyin ya da kuşun deposunu bulmasını engellemeye yarar.

Bu tür bir aldatmanın, karşı tarafın ne gördüğünü hesaba katmayı gerektirdiği düşünülür. Nitekim deneyler, sincapların yalnızca gerçek bir izleyici varken bu davranışı artırdığını göstermiştir. Yiyecek rekabetinin yüksek olduğu ortamlarda boş kazma sıklığı belirgin biçimde yükselir.

Kalitesine Göre Saklamak

Sincaplar depolayacakları her meyveye aynı muameleyi yapmaz. Elde ettikleri ürünü çevirir, tartar gibi hareket ettirir ve kimi zaman dişleriyle yoklar. Daha ağır, daha dolgun ve daha uzun süre dayanacak olanlar genellikle daha uzağa taşınıp daha özenle gömülür. Çabuk bozulacak olanlar ise ya hemen tüketilir ya da yakına bırakılır.

Bu ayrım, bir tür sıralama davranışıdır. Enerji yatırımı, ürünün beklenen değerine göre ayarlanır. Uzağa taşımak ve derine gömmek maliyetlidir; bu maliyet yalnızca kışın karşılığını verecek ürünler için ödenir. Küçük bir kemirgenin gündelik kararlarında şaşırtıcı ölçüde tutarlı bir ekonomi görülür.

Ormanla Kurulan Sessiz Ortaklık

Meşe, ceviz ve kayın gibi ağaçların tohumları ağırdır; rüzgârla uzağa taşınamaz. Ana ağacın hemen dibine düşen tohumların filizlenme şansı ise düşüktür, çünkü gölge ve kök rekabeti yavruyu bastırır. Bu ağaçlar için tohumu uzağa taşıyacak bir ortak gereklidir.

Sincap tam olarak bu boşluğu doldurur. Tohumu taşır, gömer ve bir bölümünü unutur. Ağaç, tohumlarının bir kısmını kaybetmeyi göze alarak geri kalanının uzağa yerleşmesini sağlar. İlişki iki taraf için de kârlıdır ve hiçbir tarafın niyetine bağlı değildir.

Depolamanın bir de sağlık boyutu vardır. Toprağa gömülen tohum, açık havada kalanına göre daha yavaş kurur ve küflenme riski azalır. Sincaplar bazı türlerde tohumun filizlenmesini geciktirmek için ucunu hafifçe zedeler; böylece stok, kış ortasında çimlenip değersizleşmez. Bu küçük müdahale, deponun ömrünü aylarca uzatabilir.

Bütün bu çabaya rağmen kaybın kaçınılmaz olması, sistemin bir kusuru değil dengesidir. Bir sincabın gömdüğü tohumların tamamını bulması, ormanın yenilenme şansını ortadan kaldırırdı. Doğadaki pek çok ilişkide olduğu gibi, verimliliğin eksik kalması ikinci bir canlı grubuna alan açar. Kusursuz bir hafıza, burada herkes için kötü bir sonuç anlamına gelirdi.

Sonbaharda toprağı eşeleyen o küçük hayvan, kendince kışa hazırlanır. Ancak yaptığı işin sonucu, birkaç mevsimlik bir stoğun çok ötesine geçer. Bugün gölgesinde oturduğumuz pek çok ağacın, bir zamanlar yerini hatırlayamayan bir sincaba borçlu olması hiç de uzak bir ihtimal değildir.